ميدانهاي الكترومغناطيسي

مهندس محمدرضا حسن بيگي

دانشجوي كارشناسي ارشد بهداشت حرفه اي

در جامعة مدرن امروزي همة افراد در معرض مواجهه با ميدانهاي الكترومغناطيس (EMFs)[1] هستند كه در اطراف تمام وسايل الكتريكي وجود دارند. اخيراً، مطالعات علمي سوالاتي را در مورد احتمال اثرات ميدانهاي الكترومغناطيس بر سلامت انسان ها مطرح كرده اند.

ميدانهاي مغناطيسي خطوط نامرئي نيرويي هستند كه هنگام توليد يا مصرف الكتريسيته ايجاد مي شوند. ميدانهاي الكترومغناطيس توسط خطوط انتقال نيرو،‌سيم كشي هاي برق و تجهيزات الكتريكي توليد مي شوند. منابع توليد اين ميدانها بسيار متعدد است.   ميدانهاي الكتريكي توسط ولتاژها توليد و قدرت آنها با افزايش ولتاژ افزايش مي يابد. قدرت (شدت) ميدان الكتريكي برحسب ولت بر متر (v/m) اندازه گيري مي شود. ميدانهاي مغناطيسي ناشي از جريان يافتن الكتريسيته در سيمهاي برق يا وسايل برقي هستند و قدرت (شدت) ‌آنها با افزايش جريان افزايش مي يابد. ميدانهاي مغناطيسي برحسب واحد گوس(G)[2] يا تسلا (T)[3] اندازه گيري مي شوند. اكثر تجهيزات برقي بايد روشن شوند يعني جريان بايد در آنها برقرار گردد و به همين دليل ميدان مغناطيسي در آنها ايجاد مي گردد. از طرف ديگر، ميدانهاي الكتريكي حتي زماني هم كه دستگاهها خاموش هستند وجود دارند مگر اينكه دستگاه از منبع برق قطع گردد.

ميدانهاي الكتريكي در هنگام عبور از اجسام (از جمله درختان، ساختمانها وپوست بدن انسان – اين اجسام نقش سپر حفاظتي را در برابر ميدان الكتريكي بازي مي كنند) تضعيف مي شوند. از سويي ديگر، ميدان مغناطيسي از اكثر مواد عبور مي كنند و به همين دليل سپرگذاري يا حفاظ گذاري آنها مشكل است. نكتة قابل توجه در مورد ميدانهاي الكتريكي و ميدانهاي مغناطيسي آن است كه قدرت (شدت) آنها با افزايش فاصله منبع، كاهش مي يابد.

گرچه در اطراف تجهيزات و دستگاهها و خطوط انتقال برق هم ميدان الكتريكي و هم ميدان مغناطيسي وجود دارد اما اكثر پژوهشها و تحقيقات اخير بر روي اثرات بالقوة ميدانهاي مغناطيسي بر سلامت افراد متمركز است. اين بدين خاطر است كه برخي مطالعات اپيدميولوژيك افزايش ريسك سرطان مربوط به تماس با ميدان هاي مغناطيسي را گزارش نموده اند كه البته در مورد رابطة سرطان و ميدانهاي الكتريكي گزارشي ارائه نشده است.

جريان يافتن برق در يك رسانا منجر به توليد ميدان مغناطيسي مي گردد. اين ميدانها حلقه هاي پيوسته اي اطراف جريان هستند. هر جسمي كه برق را انتقال مي دهد ميدان مغناطيسي و الكتريكي توليد مي نمايد. (از جمله خطوط انتقال برق، سيم كشي ها و تجهيزات)

تماس با ميدانهاي الكترومغناطيس در محيط كار

در صورتي كه كارگران در نزديكي سيستمهاي الكتريكي كه توان الكتريكي زيادي را مصرف مي كنند (مثلا، موتورهاي برق بزرگ، كابلهاي برق ساختمان) كار كنند در مواجهه با ميدان مغناطيسي شديدي قرار مي گيرند. همچنين، ميدانهاي مغناطيسي در نزديكي اره هاي برقي، دريل ها، ماشين هاي كپي، مدادتراش هاي برق و ساير وسايل برقي كوچك يافت شده است. قدرت (شدت) ميدان مغناطيسي به طرح دستگاه و ميزان جريان مورد استفاده دستگاه بستگي دارد. با وجود آنكه برخي از تجهيزات الكتريكي ميدانهاي الكترومغناطيس در فركانس هاي زيادي توليد مي كنند اما اكثر پژوهشهاي انجام شده در مورد سلامت افراد بر روي فركانسهاي نزديك 60 هر تز صورت گرفته است.

جدول صفحة بعد ايده هاي كلي در مورد  ميزان ميدان مغناطيسي براي شغلها مختلف و انواع مختلفي از تجهيزات برقي را  نشان مي دهد. به خاطر سپردن اين مطلب اهميت دارد كه ميزان ميدانهاي الكترومغناطيس بستگي به ميزان استفاده  واقعي از تجهيزات در محيط كار دارد. مارك ها و مدلهاي مختلف يك دستگاه مي تواند قدرت (شدت) ميدان مغناطيسي متفاوتي داشته باشند. ذكر اين نكته هم خالي از لطف نيست كه به خاطر سپرده شود كه شدت ميدان مغناطيسي به سرعت با افزايش فاصله كاهش مي يابد

 

مطالعات مربوط به اثرات ميدانهاي الكترومغناطيس بر سلامت انسانها

گرچه آزمايشات انجام گرفته روي حيوانات، مطالعات از طريق كشت سلول و مدلهاي كامپيوتري اطلاعات مفيدي را فراهم مي سازند اما اكثر محققان براين عقيده اند كه يكي از ابزارهاي بسيار ارزشمند براي كمك به شناسايي ريسك مربوط به سلامتي انسان ها در مورد مواجهه با يك عامل مطالعه جمعيت هاي انساني است كه  به طور واقعي با آن عامل تماس يافته اند. اين نوع مطالعه اپيدميولوژي ناميده مي شود كه مطالعة الگوها و عل احتمالي بيماريها در جمعيت هاي انساني است.

ميدان هاي الكتريكي و سرطان

در سال 1990، دكتر لوميس و دكتر ساويتز داده هاي را از 16 ايالت براي مطالعة علل مرگ در ميان كارگران ايالات متحده گردآوري نمودند. آنها اندازه گيري هايي را انجام ندادند اما ميزان تماس را براساس عنوان شغل تخمين زدند.  آنها دريافتند كه (در مقايسه با ساير كارگران)، افرادي كه در گروه «كارگران برقكار» طبقه بندي مي شدند  بروز بيشتري را در سرطان مغز داشته اند اما در مورد لوسميا اين امر صادق نبود.

ميدان هاي مغناطيسي و سرطان

يكي از مهمترين مطالعات انجام شده در مورد همبستگي بين سرطان و مواجهه با ميدان مغناطيسي در گسترة وسيعي از صنايع توسط دكتر بيرجيتا فلودريوس محقق انستيتو ملي زندگي كاري سوئد انجام گرفت. اين مطالعه شامل ارزيابي تماس با ميدانهاي الكترومغناطيس در 1015 محيط كاري مختلف در سوئد انجام مي شد و بيش از 1600 نفر را در 169 شغل متفاوت دربرمي گرفت. دكتر فلودريوس همبستگي بين تماس تخميني با ميدانهاي الكترومغناطيس و افزايش ريسك لوسمياي مزمن لمفوساتيك را گزارش نمود. افزايش ريسك تومورهاي مغزي براي مردان زير 40 سالي كه مواجهة متوسط 2 ميلي گوسي با ميدان مغناطيسي داشتند گزارش شده بود.